We think that a better world is possible (who knows…) and knowledge is power.

So here we are, handing out the weapons!

Jihad vs McWorld – Benjamin R. Barber

Het duurde een lange tijd voordat ik mij door “Jihad vs McWorld” van Benjamin Barber had geploegd. Ondanks de interessante titel en een indrukwekkende afbeelding op de kaft (een gesluierde vrouw die een Pepsi-cola blikje vast heeft) werd ik niet direct aangetrokken om het boek open te slaan en er aan te beginnen. De deadline naderde en ik wist dat ik er vroeg of laat aan moest geloven.

Het boek gaat over de eigenschappen van het mondiale kapitalisme wat Barber McWorld noemt en de strijd voor een conservatieve homogene samenleving (Jihad). Barber zet in bijna vier honderd pagina’s uiteen waarom deze twee verschillende werelden elkaar bestrijden, elkaar nodig hebben en hoe het ook anders kan. Boven alles wordt omschreven hoe beide werelden een bedreiging kunnen zijn voor de democratie.

Het boek is in 1995 geschreven en wordt na de aanslagen op het WTC in New York City (ruim zes jaar later) beschouwd als het boek om het conflict tussen de Westerse samenleving en de Islamitische samenleving beter te kunnen begrijpen. Mijn verwachtingen waren dus hoog.

Het eerste deel omschrijft “de nieuwe  wereld van McWorld”. De aspecten van het neoliberale kapitalisme worden kritisch bekeken. Door de razendsnelle globalisering van de markten en de technologische vooruitgang weet de Westerse markteconomie zich over de gehele wereld te verspreiden. De media en de entertainment industrie zijn handige gereedschappen om de burger klaar te stomen voor het nieuwste volksvermaak nummer één: consumeren. De kanttekeningen die verder in het deel uitgebreid aan bod komen richten zich op de zogenaamde keuzevrijheid, de effecten van de industrie op het milieu en op de authenticiteit van lokale bevolkingen.

De tumor die kapitalisme heet

Sommige voorbeelden vond ik interessant om te lezen en Barber heeft duidelijk zijn huiswerk gedaan. Het is weinig nieuws, het is meer een opsomming van wat je eigenlijk al weet. Het kapitalisme kan het beste vergeleken worden met een kwaadaardige tumor die alles en iedereen (en uiteindelijk) op deze aardkloot vermorzelt.kapitalisme

Oude werelden van Jihad

Het tweede deel gaat over de “oude wereld van Jihad” en ik hoopte meer informatie te halen uit werelden die voor mij onbekend zijn. Volgens Barber zijn de Jihad-strijders van nu “weliswaar moorddadig en fanatiek, maar ook bekrompen en defensief: ze proberen eilandjes van provinciale broederschap te verdedigen tegen een zee die onophoudelijk de essentie daarvan uitloogt en onderlinge verbondenheid wegspoelt”. Men wilt terug naar het verleden met een sterke (al dan niet nationale, ideologische of religieuze) identiteit die geheel dogmatisch omschreven wordt. De Jihad beperkt zich dus niet alleen tot Islamitisch fundamentalisme zoals in de media laatste jaren wordt gesuggereerd. In feite gaat het om iedere vorm van fundamentalisme.

Het nationalisme is een gevaarlijke spil voor de Jihad. “De taal die het vaakst wordt gebruikt voor het formuleren van de doelstellingen van de opnieuw bedachte stamverbanden die een heilige oorlog voeren … blijft het nationalisme”, aldus de auteur.

jihad

Conflicterend

Het derde deel zet Barber de twee conflicterende werelden tegenover elkaar en legt uit hoe Jihad en McWorld elkaar nodig hebben. Hij schetst verschillende scenario’s waar de twee werelden elkaar onvermijdelijk hebben getroffen. Over de aanslagen op het WTC heeft Barber het niet omdat dit boek, nogmaals, jaren voor deze aanslagen is geschreven. Het communistische Oost-Duitsland  wordt genoemd, wat overspoelt wordt door het Westerse kapitalisme zodra de muur valt.

Vage termen…

Door het boek heen bekruipt mij steeds meer een onvoldaan gevoel. De hoofdstukken die ik lees vind ik inhoudelijk best wel interessant, maar er worden geen duidelijke conclusies getrokken, er wordt te veel met vage termen geslingerd, stellingen worden niet duidelijk in genomen. Er wordt veel politiek correct geluld, maar het komt oh zo weinig daadkrachtig over! Aan het einde van het boek komt er geen heldere conclusie en besef ik mij dat dit boek (nogmaals, vier fucking honderd pagina’s!) ook een gezapig betoog van een PvdA-politicus kunnen zijn… van vier minuten. Ergens heeft het sympathieke kanten, maar vooral veel gelul om de hete brij.

Kritisch?

Het stoort mij dat dit in de “kritische reeks” van de Lemniscaat uitgeverij is gepubliceerd. Dit boek vertegenwoordigt misschien niet de conservatieve republikein of de VVD liberaal, maar kritisch? Het is meer een kapitalist met zelfkennis. Barber omschrijft wat de ruwe randen van het hedendaagse kapitalisme tot nu toe heeft aangericht. Voor Barber hoeft het niet radicaal anders, hij streeft meer naar een wat humanere versie. Zodat de kinderen die in lage loonlanden ook een dagje vrij hebben. Zodat de CO2-uitstoot iets minder groot is. Zodat migratie stroom “beter” wordt begeleidt… Oplossingen die werkelijk een druppel op een hete plaat zijn.

Zoals ik al eerder noemde is volgens Barber “democratie” het hoogst haalbare voor de samenleving. In een civiele samenleving zoals wordt voorgesteld in het boek wordt er gebouwd aan tolerantie en wederzijds respect. Dit allemaal binnen de landsgrenzen met oog voor eigen cultuur. De landsgrenzen zijn bijzonder belangrijk omdat het de burgers een identiteit geeft en een gevoel van saamhorigheid creëert, aldus Barber.

Dat schiet bij mij in het verkeerde keelgat. Eerder heeft u kunnen lezen dat nationalisme een voedingsbodem is voor fundamentalistische gedachtes. Ik zie natiestaten als de eerste aanzet tot nationalistische gevoelens. Voor mij zijn natiestaten verzonnen instrumenten om macht op de bevolking uit te oefenen. Ik heb nooit begrepen waarom er op deze aarde denkbeeldige lijnen zijn getrokken en stukken land zijn “toegeëigend”. Ik vind het al een helemaal absurd fenomeen dat mensen trots zijn op hun vaderland. Naar mijn weten is de plek waar je geboren wordt pure toeval. Daar hoef je niks voor te doen, niks voor te laten. Naar mijn mening kan je niet trots zijn op iets waar zelf geen inspanning voor hebt geleverd. Maar misschien heb ik het mis…

De oplossingen die Barber aandraagt zijn vooral oplossingen die het kapitalisme in stand willen houden. Hier en daar moet echter de democratie meer doordringen… Dat gaat er bij mij wederom niet in. Het kapitalisme is een ideologie van groei en geld staat boven alles. Het verpulvert alles en iedereen om zich heen en uiteindelijk zichzelf.

Het is aan ieder van ons om dit drama zo snel mogelijk te stoppen zodat de schade niet nog groter wordt dan het al is. En daar zijn radicale veranderingen voor nodig. Ik zie heil in de zelforganisatie, de veerkrachtigheid van lokale gemeenschappen, de non-hiërarchische samenwerkingsverbanden. Daarbij is geen plek voor staat en/of kapitaal. Niet in haar ruwste vorm, ook niet in Barberistische-knuffelberen-vorm.

Typewriterdistro

Er zijn tal van boeken te vinden over interessante onderwerpen om deze samenleving met de grond gelijk te maken… zo snel mogelijk. En tegelijkertijd een eerlijke samenleving op te bouwen. Voor wat hoort wat, niet?

Lees meer over...

about-yvo

Admin

Subscribe to our feed